Problemy żołądkowe po yerba mate? Zobacz, jakie błędy popełniasz!

Od lat wracają do nas podobne pytania: „Dlaczego po yerba mate boli mnie brzuch?”, „Po kilku zalaniach robi mi się niedobrze”, „Czy ta yerba jest dla mnie za mocna?”. Takie odczucia mogą pojawić się szczególnie na początku przygody z mate, ale czasem dotyczą też osób pijących ją od dawna.

Z naszego wieloletniego doświadczenia wynika, że nie zawsze chodzi o sam fakt picia yerba mate. Znaczenie może mieć rodzaj suszu, ilość kofeiny, cierpkość naparu, sposób suszenia, ilość yerby w matero, temperatura wody, pora picia i tempo kolejnych zalań. Czasem drobna zmiana wystarcza, żeby ta sama yerba była odbierana zupełnie inaczej.

Warto więc podejść do tego spokojnie. Zamiast od razu rezygnować z yerby, można przyjrzeć się kilku elementom i sprawdzić, czy któryś z nich ma znaczenie w konkretnym przypadku.

Yerba mate a żołądek – dlaczego reakcje mogą się różnić?

Nie istnieje jedna reakcja na yerba mate. Jedna osoba może bez problemu pić mocną paragwajską mieszankę, podczas gdy inna lepiej czuje się przy łagodniejszym, grubiej ciętym suszu albo yerbie typu Suave. Różnić się może też reakcja tej samej osoby zależnie od tego, czy yerba została wypita po jedzeniu, jak dużo suszu znalazło się w matero i jak szybko wypijane były kolejne zalania.

Same yerby również nie są identyczne. Poszczególne marki i style produkcji różnią się proporcją liści i patyczków, ilością pyłu, stopniem rozdrobnienia, sposobem suszenia i sezonowania. Badania komercyjnych yerb wykazały wyraźne różnice między naparami między innymi pod względem zawartości kofeiny i teobrominy oraz ilości drobnego materiału przechodzącego do naparu.

Dlatego gorsze samopoczucie po jednej mieszance nie musi oznaczać, że każda yerba mate będzie odbierana w ten sam sposób.

Kofeina – jeden z pierwszych elementów, na które warto zwrócić uwagę

Yerba mate naturalnie zawiera kofeinę. Czasem można spotkać określenie „mateina”, ale nie jest to osobna substancja – chemicznie jest to ta sama kofeina, którą znajdziemy również w kawie, herbacie, matchy czy guayusie.

Badania prowadzone na ludziach pokazują, że kofeina może wpływać na wydzielanie kwasu żołądkowego. U osób bardziej wrażliwych mocna yerba może więc być odczuwana inaczej niż łagodniejszy napar, zwłaszcza gdy w ciągu dnia pojawiają się też inne źródła kofeiny.

W praktyce dobrze spojrzeć na cały dzień. Poranna kawa, później duże matero, a następnie kolejna kawa mogą dawać zupełnie inne odczucia niż sama yerba wypijana spokojnie przez kilka godzin.

Więcej o różnicach między napojami piszemy w artykule kofeina w kawie, yerba mate, herbacie, matchy i guayusie.

Garbniki i kwasy fenolowe – dlaczego mocna yerba jest bardziej cierpka?

Yerba mate zawiera naturalne związki fenolowe, w tym kwasy fenolowe i garbniki. To między innymi one współtworzą charakterystyczną cierpkość i ściągające odczucie w ustach, szczególnie przy mocnych pierwszych zalaniach.

Warunki przygotowania wpływają na to, ile tych związków przechodzi do wody. Badania porównujące yerbę przygotowaną w różnych temperaturach pokazują, że skład naparu może wyraźnie się zmieniać. W jednej z analiz napary przygotowane w temperaturze 100°C zawierały więcej garbników niż te przygotowane w 70°C.

Nie oznacza to, że same garbniki są przyczyną każdego bólu brzucha. Z naszej praktyki wynika jednak, że osoby gorzej tolerujące bardzo mocne i cierpkie napary często lepiej odbierają yerbę przygotowaną nieco łagodniej.

Dymny profil suszu – nie każdemu odpowiada tak samo

Tradycyjne yerby typu con humo mogą mieć wyraźny aromat dymu, drewna i paleniska. Dla wielu mateistów właśnie taki charakter jest największą zaletą klasycznych odmian z Paragwaju czy Argentyny, ale nie każdy odbiera ciężkie, dymne profile równie dobrze.

Sposób suszenia rzeczywiście wpływa na skład gotowego produktu. Badania pokazują, że kontakt z dymem podczas procesu produkcji może zwiększać zawartość niektórych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w suszu. Nie ma jednak dobrych podstaw, aby twierdzić, że właśnie te związki są bezpośrednią przyczyną mdłości po mate.

Z naszego doświadczenia wynika natomiast, że część osób po prostu lepiej czuje się przy yerbach o czystszym, mniej dymnym profilu. Jeśli mocno dymna mieszanka nie odpowiada, można dla porównania sięgnąć po yerbę sin humo albo produkt suszony bez intensywnego kontaktu z dymem.

Pierwsze zalania mogą być wyraźnie mocniejsze

Różnicę między pierwszym a kolejnymi zalaniami czuć bez żadnych badań – początek jest zwykle bardziej intensywny, gorzki i aromatyczny. Analizy chemiczne pokazują, że zmienia się również skład naparu.

W badaniach wielokrotnie zalewanej yerba mate stężenie kofeiny było wysokie w pierwszych naparach i stopniowo spadało w kolejnych. W badaniach chimarrão pierwsze zalania zawierały około 13,7–26,4 mg kofeiny na 100 ml, a wraz z kolejnymi dolewkami stężenie malało.

Jeżeli właśnie pierwsze porcje wydają się zbyt intensywne, można przygotować yerbę z mniejszej ilości suszu albo spokojniej rozłożyć pierwsze zalania w czasie. Dla części osób taka niewielka zmiana robi zauważalną różnicę.

Yerba mate na czczo – tutaj szczególnie liczy się własna reakcja

Jedni od lat piją yerbę przed śniadaniem i czują się po niej dobrze. Inni zauważają, że właśnie wtedy częściej pojawia się pieczenie, mdłości albo uczucie dyskomfortu.

Nie ma podstaw, by twierdzić, że yerba mate na czczo szkodzi każdemu. W badaniu przeprowadzonym w Urugwaju zdrowe osoby po ośmiu godzinach bez jedzenia i picia otrzymały 300 ml yerba mate. Czas opróżniania żołądka był zbliżony do obserwowanego po gorącej i zimnej herbacie.

To jednak nie było badanie osób, które regularnie odczuwają dolegliwości po mate. Dlatego w praktyce znacznie bardziej przydatna jest własna obserwacja. Jeżeli ta sama yerba przed śniadaniem jest odbierana gorzej, a po jedzeniu problem się nie pojawia, pora picia może mieć znaczenie.

Ilość suszu i tempo picia – dwie różne rzeczy

Na zdjęciach z Ameryki Południowej często widać matero wypełnione yerbą do połowy albo nawet do dwóch trzecich objętości. To tradycyjny sposób przygotowania, ale nie oznacza, że każdy musi od niego zaczynać.

Przy większej wrażliwości można przygotować tę samą yerbę z mniejszej ilości suszu i porównać odczucia. Pozwala to zachować smak konkretnej mieszanki, a jednocześnie otrzymać łagodniejszy napar.

Osobną kwestią jest tempo picia. Matero wypijane spokojnie przez dwie lub trzy godziny to coś innego niż duża liczba kolejnych zalań wypita w krótkim czasie. Nawet przy tej samej ilości suszu odczucia mogą być inne.

Bardzo pylista yerba a grubiej cięty susz

Pył w yerba mate nie świadczy o złej jakości. W wielu tradycyjnych stylach jest wręcz charakterystycznym elementem produktu. Paragwajskie yerby czy brazylijskie chimarrão mogą być znacznie drobniejsze niż klasyczne mieszanki argentyńskie.

Stopień rozdrobnienia wpływa jednak na kontakt suszu z wodą i sposób ekstrakcji składników naparu. Jeżeli bardzo drobna, intensywna mieszanka jest gorzej odbierana, można dla porównania wybrać yerbę grubiej ciętą, z większym udziałem patyczków albo łagodniejszą yerbę typu Suave.

Nie oznacza to, że sam pył powoduje problemy żołądkowe. To po prostu kolejna cecha produktu, która może zmieniać charakter przygotowanego naparu.

Temperatura wody również zmienia napar

Do klasycznej yerba mate od lat używamy wody o temperaturze około 70–80°C. Wrzątek nie jest potrzebny, a przygotowana nim yerba potrafi stać się wyjątkowo gorzka i cierpka.

Nie warto jednak upraszczać tego do stwierdzenia, że „wrzątek wyciąga najwięcej kofeiny”. Badania pokazują bardziej złożony obraz. W niektórych eksperymentach napary przygotowane w 70°C zawierały nawet więcej kofeiny niż próbki przygotowane w 100°C. Temperatura wpływa natomiast na proporcje różnych składników przechodzących do wody.

Dlatego zakres około 70–80°C traktujemy przede wszystkim jako sprawdzony sposób na uzyskanie przyjemnego, charakterystycznego naparu bez niepotrzebnego przegrzewania suszu.

Więcej o całej technice można przeczytać w naszym poradniku jak przygotować yerba mate.

Czasem warto sprawdzić również dodatki do yerby

Jeżeli yerba jest pita z dodatkami, przy szukaniu przyczyny dyskomfortu dobrze pamiętać również o nich. Dotyczy to zwłaszcza naparów mocno słodzonych albo przygotowywanych z niektórymi zamiennikami cukru.

Poliole, takie jak ksylitol, sorbitol czy maltitol, u części osób mogą powodować wzdęcia, przelewanie lub luźniejszy stolec, szczególnie przy większej ilości. W takiej sytuacji łatwo przypisać całą reakcję yerba mate, choć znaczenie mógł mieć właśnie dodatek.

Przy porównywaniu różnych sposobów picia najczytelniejszy punkt odniesienia daje więc zwykła yerba przygotowana bez wielu dodatków.

Mate cocido może być ciekawym porównaniem

Nie każda yerba musi być od razu przygotowywana w tradycyjnym matero wypełnionym dużą ilością suszu. Yerba mate może być też zaparzana w formie mate cocido, czyli naparu przygotowanego bardziej podobnie do herbaty.

W takiej wersji łatwiej użyć mniejszej, dokładnie odmierzonej ilości suszu i kontrolować czas kontaktu z wodą. Jeżeli klasyczne, mocne matero jest odbierane zbyt intensywnie, mate cocido może być ciekawym sposobem na porównanie tej samej rośliny w łagodniejszej formie przygotowania.

To po prostu inny sposób na sprawdzenie, czy znaczenie ma przede wszystkim koncentracja i sposób przygotowania naparu.

Łagodna yerba mate Suave – dobry wybór, gdy mocny napar jest zbyt intensywny

Yerby typu Suave są przygotowywane właśnie po to, żeby dawać łagodniejszy, mniej gorzki i mniej intensywny napar. W Argentynie jest to dobrze znana kategoria yerba mate, wybierana zarówno przez początkujących, jak i przez osoby, które po prostu wolą spokojniejsze mate.

W zależności od producenta taki charakter naparu może wynikać z odpowiedniej kompozycji liści i patyczków, stopnia rozdrobnienia, mniejszej ilości pyłu czy sposobu przygotowania suszu. Efektem jest yerba wyraźnie lżejsza w odbiorze od intensywnych odmian tradicionales czy mocnych yerb paragwajskich.

Jeżeli po bardzo mocnej, pylistej albo intensywnie gorzkiej yerbie pojawia się dyskomfort, Suave jest jednym z pierwszych wariantów, które sami zaproponowalibyśmy do porównania. Łagodniejszy napar bywa po prostu łatwiejszy do picia, szczególnie kiedy dodatkowo użyje się mniejszej ilości suszu.

Nie każda Suave smakuje tak samo. Jedne są bardziej ziołowe, inne klasycznie argentyńskie, część ma większy udział patyczków, a część grubiej cięty liść. Wspólną cechą tej grupy pozostaje jednak łagodniejszy charakter naparu.

Jak sami podchodzimy do takiego problemu?

Kiedy klient mówi nam, że po yerbie pojawia się ból brzucha, mdłości albo uczucie ciężkości, zwykle nie zaczynamy od polecania zupełnie innego produktu. Najpierw próbujemy ustalić, jak wygląda samo picie.

• Czy yerba jest bardzo mocna, cierpka albo dymna?
• Ile suszu trafia do matero?
• Czy problem pojawia się szczególnie przy pierwszych zalaniach?
• Czy yerba jest pita przed śniadaniem, czy po posiłku?
• Jak szybko wypijane są kolejne zalania?
• Ile kawy i innych napojów z kofeiną pojawia się tego samego dnia?
• Czy do yerby dodawane są słodziki albo inne składniki?

Czasem odpowiedź kryje się już w jednym z tych szczegółów. Jeśli intensywność naparu wydaje się głównym problemem, naturalnym kolejnym krokiem może być mniejsza ilość suszu albo przejście na łagodniejszą yerbę Suave.

Co pokazują badania?

Nie ma jednego badania, które wyjaśniałoby wszystkie przypadki dyskomfortu po yerba mate. Dostępne prace pomagają jednak zrozumieć, dlaczego napary mogą różnić się między sobą i dlaczego sposób przygotowania ma znaczenie.

Badania nie pozwalają sprowadzić problemu do jednej przyczyny. Dobrze pokazują natomiast, że yerby różnią się składem, sposób przygotowania ma znaczenie, pierwsze i kolejne zalania nie są identyczne, a kofeina może wpływać na pracę żołądka. To dobrze zgadza się z tym, co obserwujemy od lat podczas codziennego picia i rozmów z naszymi klientami.

A jeśli mimo zmian dyskomfort wraca?

Jeżeli dolegliwości są wyraźne, powtarzają się niezależnie od sposobu przygotowania albo występują również wtedy, gdy yerba nie jest pita, trudno przypisywać ich przyczynę wyłącznie jednemu naparowi. W takiej sytuacji najlepiej potraktować reakcję organizmu poważnie i skonsultować ją z lekarzem.

Przy łagodniejszych, sporadycznych odczuciach często pomaga natomiast znalezienie własnego sposobu picia: mniej suszu, łagodniejsza yerba suave, bezdymny profil yerby, picie po posiłku, parzenie chłodniejszą wodą.