Tarnina – co to za krzew, kiedy zbierać owoce i co z nich zrobić

Tarnina, czyli śliwa tarnina (Prunus spinosa), to ciernisty krzew z rodziny różowatych, który rośnie dziko na miedzach, przydrożach i skrajach lasów w całej Polsce. Wiosną obsypuje się drobnymi białymi kwiatami, a jesienią daje granatowe owoce z niebieskawym nalotem. Na surowo są bardzo cierpkie, ale po pierwszych przymrozkach łagodnieją i nadają się na nalewkę, konfiturę, sok i napar. Owoce tarniny zbiera się w październiku i listopadzie, więc właśnie teraz jest na nie najlepszy moment. Poniżej opisujemy, jak rozpoznać tarninę, kiedy ją zbierać i co z niej zrobić, a na końcu znajdziesz herbaty i yerba mate z tarniną z naszej oferty – dla tych, którzy nie mają ochoty przedzierać się przez ciernie.

Śliwa tarnina – co to za krzew?

Tarnina rośnie jako gęsty, mocno rozgałęziony krzew, zwykle do 3 metrów wysokości. W dobrych warunkach bywa wyższa i przypomina wtedy małe drzewko. Krótkie pędy kończą się twardymi cierniami, które bez trudu przebijają rękaw kurtki. Liście są drobne, eliptyczne, piłkowane na brzegach.

Krzew kwitnie w kwietniu, czasem już pod koniec marca, zanim rozwiną się liście. Białe kwiaty pokrywają gałęzie tak gęsto, że z daleka tarnina wygląda jak przyprószona śniegiem. Kwitnienie jest obfite, ale krótkie – trwa zwykle dwa, trzy tygodnie.

Owoce to kuliste pestkowce o średnicy około 1–1,5 cm. Mają granatową, prawie czarną skórkę z woskowym nalotem i zielonkawy, kwaśny, mocno cierpki miąższ. Długo trzymają się gałęzi, często aż do zimy.

Tarnina ma w Polsce kilka ludowych nazw: mówi się na nią tarka albo cierń. Od niej najpewniej wzięła się też nazwa Tarnowa. Badaczki z tarnowskiej uczelni poświęciły temu krzewowi osobną pracę i przy okazji przeanalizowały skład jego kwiatów i owoców.

Gdzie rośnie tarnina w Polsce?

Tarnina rośnie dziko w niemal całej Europie i w zachodniej Azji. W Polsce jest pospolita na niżu i w niższych partiach gór. Lubi słońce i nie ma wielkich wymagań co do gleby, poradzi sobie i na piasku, i na kamienistym zboczu. Wypuszcza liczne odrosty korzeniowe, więc z czasem tworzy gęste, cierniste zarośla, które nazywa się czyżniami.

Gdzie szukać tarniny:

• na skrajach lasów liściastych i mieszanych,
• na miedzach, nieużytkach i obrzeżach pól,
• przy drogach, na nasypach i skarpach,
• na suchych, nasłonecznionych zboczach.

Czyżnie są ważnym miejscem dla przyrody. Wczesną wiosną kwiaty tarniny karmią pszczoły i inne owady, w gęstwinie gniazdują ptaki, a zimą zjadają owoce, które zostały na krzewach.

Jak rozpoznać owoce tarniny?

Zanim zaczniesz zbierać, upewnij się, że to na pewno tarnina. Najłatwiej poznać ją po kilku cechach:

• owoce są granatowe, z wyraźnym niebieskawym nalotem, który ściera się palcem,
• rosną pojedynczo na krótkich szypułkach, nie w gronach,
• krzew ma długie, ostre ciernie,
• niedojrzały i nieprzemrożony owoc jest tak cierpki, że ściąga usta.

Najczęściej myli się ją z ałyczą i aronią. Różnice zebraliśmy w tabeli:

Jeśli zbierasz po raz pierwszy, porównaj znalezisko z atlasem roślin albo zapytaj kogoś, kto zna okolicę.

Kiedy zbierać tarninę?

Owoce – po pierwszych przymrozkach

Owoce dojrzewają od września, ale najlepiej zbierać je w październiku i listopadzie, po pierwszych przymrozkach. Mróz zmniejsza w nich ilość kwasów i garbników, więc owoce stają się wyraźnie słodsze i tracą większość cierpkości. Jeśli przymrozki się spóźniają, zbierz dojrzałe owoce i włóż je na dobę lub dwie do zamrażarki. Efekt będzie bardzo podobny.

Dawniej owoce strząsano na płachty rozłożone pod krzewem. Do suszenia rozkłada się je cienką warstwą i suszy w temperaturze stopniowo podnoszonej do około 60°C.

Kwiaty – kwiecień i maj

Kwiaty tarniny zbiera się w kwietniu i maju, w suchy, słoneczny dzień, kiedy obeschnie rosa. Suszy się je cienką warstwą, w cieniu albo w suszarce, w temperaturze do 35°C. W czasie suszenia lekko ciemnieją i to zupełnie normalne.

Jak zbierać, żeby się nie pokaleczyć

Załóż grube rękawice i ubranie z długim rękawem. Ciernie tarniny są długie i twarde, a ich odłamki potrafią zostać w skórze. Owoce zbieraj z dala od ruchliwych dróg i pól, które się opryskuje.

Co zawierają owoce tarniny?

Za charakter tarniny odpowiada kilka grup związków. Garbniki dają cierpkość, którą czuć jako ściąganie w ustach. Antocyjany barwią skórkę na granatowo, a sok i nalewkę na głęboki, rubinowy kolor. Kwasy organiczne odpowiadają za kwaśność, a pektyny sprawiają, że konfitura i galaretka z tarniny ładnie tężeją. W owocach jest też witamina C i składniki mineralne.

Kwiaty i owoce tarniny od dawna trafiają do ziołowych i owocowych herbatek. Tarnowskie badaczki przeanalizowały nawet herbatę Tarninówkę, złożoną głównie z owoców tarniny. Dziś tarninę najczęściej spotkasz w towarzystwie hibiskusa, dzikiej róży, aronii i czarnego bzu – dokładnie tak, jak w mieszankach, które opisujemy niżej.

Co zrobić z tarniny? Przetwory, nalewka i napar

Przetwory z tarniny to klasyka jesiennej spiżarni. Cierpkość owoców dobrze znosi cukier i łączy się z łagodniejszymi owocami: jabłkiem, gruszką, dziką różą czy aronią. Najpopularniejsze pomysły:

• nalewka z tarniny, czyli tarninówka – podstawowa proporcja to około 1 kg przemrożonych owoców na 1 l alkoholu; nalewka dojrzewa 4–6 tygodni w ciemnym miejscu i nabiera ciemnorubinowej barwy,
• dżem z tarniny i konfitura – najlepiej z jabłkami, które łagodzą cierpkość i dodają słodyczy; konfitura pasuje też do pieczonych mięs,
• galaretka – pektyny z owoców pomagają jej zgęstnieć,
• sok z tarniny, kompot i syrop do herbaty,
• susz do naparów i owocowych mieszanek.

Tarnina ma swoje miejsce w kuchniach innych krajów. Brytyjczycy zalewają jej owoce, czyli sloes, ginem z cukrem i robią z nich sloe gin. W hiszpańskiej Nawarze tarninę maceruje się w anyżowym trunku i tak powstaje likier pacharán.

Herbata z tarniną z suszu

Łyżkę suszonych owoców tarniny zalej szklanką wrzątku i parz pod przykryciem około 10 minut. Jeśli wolisz mocniejszy smak, owoce możesz krótko pogotować, przez około 5 minut, i odstawić na kwadrans. Sam napar jest kwaśny i cierpki, dlatego najczęściej łączy się go z innymi owocami albo dosładza miodem. Kiedy dodać miód, żeby nie stracił aromatu, wyjaśniamy we wpisie miód do herbaty – kiedy go dodać i w jakiej temperaturze. Najwygodniejsza jest jednak gotowa herbata z tarniną, w której cierpkość owoców jest już zrównoważona słodszymi dodatkami.

Pestki – o czym pamiętać

Pestki tarniny, tak jak pestki śliw czy moreli, zawierają amigdalinę, z której przy rozgryzieniu może uwalniać się cyjanowodór. Miąższ jest jadalny, ale pestek nie rozgryzaj i nie miel. Owoce na sok, dżem czy galaretkę przecieraj przez sito, zamiast miksować je w blenderze razem z pestkami.

Herbaty i yerba mate z tarniną w naszej ofercie

Nie każdy ma tarninę za płotem, a zbiór spomiędzy cierni to zajęcie dla cierpliwych. Tarninę znajdziesz u nas w gotowych mieszankach: w owocowych herbatach Mojo Tea, w kompozycjach Zioła z Chaty i w paragwajskiej yerba mate El Pajaro. W każdej z nich tarnina wnosi lekko cierpką, śliwkową nutę, która równoważy słodsze owoce.

Herbata owocowa NALEWKA BABUNI (Mojo Tea, 50 g)

Owocowa mieszanka z hibiskusem, jabłkiem, aronią, ananasem, skórką róży, głogiem, jarzębiną, tarniną, czarnym bzem, wiśnią i jeżyną. Smakuje jak domowy kompot z jesiennych owoców, z lekką cierpkością tarniny i jarzębiny w tle. Parzenie: łyżeczka suszu na 200–250 ml wody o temperaturze 96°C, 2–4 minuty pod przykryciem. Nie ma kofeiny, więc pasuje na wieczór.

Zobacz herbatę NALEWKA BABUNI

Herbata PINA COLADA (Mojo Tea, 50 g)

Tropikalna wersja herbaty z tarniną. Chipsy kokosowe i kawałki ananasa łączą się tu z hibiskusem, jabłkiem, aronią, skórką dzikiej róży, tarniną, śliwką, czarnym bzem, czarną porzeczką, rodzynkami i wiśnią. Na pierwszym planie są kokos i ananas, a tarnina z aronią dodają smakowi głębi. Parzenie: łyżeczka suszu na 200–250 ml wody o temperaturze 95°C, 2–3 minuty pod przykryciem. Bez kofeiny, dobra na ciepło i jako domowa ice tea.

Zobacz herbatę PINA COLADA

Herbata SŁODKIE FIGLE – maliny, dzika róża, śliwka (Mojo Tea, 50 g)

Hibiskus, jabłko, aronia, skórka pomarańczy, liść maliny, skórka dzikiej róży, tarnina, śliwka, czarny bez, czarna porzeczka, rodzynki, wiśnia i płatki nagietka. Profil jest deserowy, z wyraźną nutą malin i kwaskowatym hibiskusem. Parzenie: łyżeczka suszu na 200–250 ml wody o temperaturze 96°C, 2–4 minuty pod przykryciem. Bez kofeiny.

Zobacz herbatę SŁODKIE FIGLE

Herbata Mojo Tea LANDRYNKA (50 g)

Owocowa mieszanka na zielonej herbacie Sencha: hibiskus, suszony ananas, jabłko, aronia, skórka pomarańczy, skórka i owoc róży, tarnina, śliwka, czarny bez, rodzynki, wiśnia i płatki słonecznika. Smak jest słodki, cukierkowy, a Sencha dodaje roślinnej nuty i odrobiny kofeiny. Parzenie: łyżeczka suszu na 200–250 ml wody o temperaturze 96°C, 2–4 minuty pod przykryciem. Smakuje na ciepło i na zimno.

Zobacz herbatę LANDRYNKA

Herbatka Wzmacniająca Moce z Dziką Różą (Zioła z Chaty, 100 g)

Kompozycja na bazie łagodnej zielonej Senchy (20%), do której dodano owoc głogu, owoc dzikiej róży, liść papai, liść moringi, owoc tarniny, liść pokrzywy i płatki róży. Sencha daje świeży, lekko trawiasty smak, dzika róża kwaskowatość, a papaja odrobinę egzotycznej słodyczy. Parzenie: łyżeczka suszu, woda o temperaturze 70–75°C, około 5 minut pod przykryciem. Wrzątek zabrałby Senchy delikatność, więc odczekaj chwilę po zagotowaniu wody.

Zobacz Herbatkę Wzmacniającą Moce z Dziką Różą

Herbata ROZGRZEWACZ – goździki, imbir, pomarańcze (Zioła z Chaty, 100 g)

Czarna herbata Assam (63%) z kwiatem lipy, goździkami, mielonym imbirem, skórką pomarańczy i cytryny, owocem kopru włoskiego i tarniną. Korzenna, wyrazista mieszanka na chłodne jesienne wieczory. Parzenie: łyżeczka (około 3 g) na szklankę wody o temperaturze 95°C, 3–5 minut pod przykryciem. Smakuje sama, a z syropem klonowym, sokiem malinowym albo syropem z pigwy robi się z niej deser w kubku. Tę samą herbatę kupisz taniej w zestawie Herbatka Rozgrzewająca 100 g z metalowym zaparzaczem.

Zobacz herbatę ROZGRZEWACZ

Yerba Mate El Pajaro Afrodisiaco (400 g)

Paragwajska yerba mate (95%) z owocem tarniny, trawą cytrynową, korzeniem sarsaparilli, wiórkami kokosowymi i skórką pomarańczy. Susz suszony tradycyjną paragwajską metodą barbacuá ma owocowo-ziołowy aromat i wyraźną moc. Przygotowanie: wsyp susz do 1/4–3/4 wysokości naczynia, zalej wodą o temperaturze 70–80°C i dolewaj wodę wielokrotnie, aż susz straci smak. Latem przygotujesz z niej tereré, zalewając susz wodą z lodem. Część sprzedaży El Pajaro trafia do Polskiej Akcji Humanitarnej i wspiera odbudowę Lasu Atlantyckiego.

Zobacz yerba mate El Pajaro Afrodisiaco

Więcej o samej roślinie przeczytasz na stronie śliwa tarnina. Inne owocowe mieszanki znajdziesz w kategorii herbata owocowa i wśród herbat Mojo Tea, a yerba z dodatkami w kategorii yerba mate smakowe.

Pomysł na cały dzień z tarniną: rano El Pajaro Afrodisiaco albo LANDRYNKA, po obiedzie ROZGRZEWACZ, a wieczorem kubek NALEWKI BABUNI lub PINA COLADY, które nie mają kofeiny.

Tarnina w ogrodzie – jak ją uprawiać?

Tarnina w ogrodzie sprawdza się jako dziki, naturalistyczny żywopłot. Jest odporna na mróz i suszę, nie potrzebuje żyznej ziemi i zwykle obywa się bez regularnego cięcia. Jeśli chcesz mieć własne owoce do nalewki i herbaty, zapamiętaj kilka zasad:

• Stanowisko: pełne słońce. W cieniu tarnina słabiej kwitnie i owocuje.
• Gleba: prawie każda, nawet piaszczysta i kamienista. Najlepiej rośnie na przepuszczalnym, wapiennym podłożu.
• Odrosty: tarnina wypuszcza mocne odrosty korzeniowe i z czasem tworzy gąszcz. Przy rabatach przyda się bariera korzeniowa albo regularne koszenie wokół krzewów.
• Zastosowanie: ciernisty żywopłot obronny, osłona od wiatru, roślina umacniająca skarpy. Wiosną karmi zapylacze, a przez cały rok daje schronienie ptakom.
• Sadownictwo: tarnina bywa podkładką dla śliwy domowej.
• Odmiany: w szkółkach znajdziesz ozdobną odmianę 'Purpurea' o purpurowych liściach.

Najczęstsze pytania o tarninę

Czy owoce tarniny można jeść na surowo?

Tak, dojrzałe owoce są jadalne. Przed przymrozkami są jednak tak cierpkie, że mało kto je je prosto z krzaka. Po przemrożeniu, na krzewie albo w domowej zamrażarce, robią się łagodniejsze i lekko słodkawe. Pestek nie rozgryzaj.

Jak smakuje tarnina?

Kwaśno i cierpko, z nutą dzikiej śliwki. Przemrożona traci część cierpkości i robi się słodsza. W herbacie tarnina dodaje głębi i lekkiego ściągnięcia, które przypomina ciemne owoce leśne.

Jak przechowywać owoce tarniny i susz?

Świeże owoce wytrzymają w lodówce kilka dni, więc najlepiej od razu je przerobić albo zamrozić. Susz z owoców i kwiatów trzymaj w szczelnym, nieprzezroczystym pojemniku, w suchym miejscu i temperaturze pokojowej. Zużyj go w ciągu mniej więcej roku, potem traci aromat.

Czy herbaty z tarniną mają kofeinę?

Zależy od bazy. NALEWKA BABUNI, PINA COLADA i SŁODKIE FIGLE to czyste mieszanki owocowe bez kofeiny. LANDRYNKA i Herbatka Wzmacniająca Moce z Dziką Różą zawierają zieloną Senchę, ROZGRZEWACZ czarną herbatę Assam, a El Pajaro Afrodisiaco to yerba mate, więc te cztery mają kofeinę.

Którą herbatę z tarniną wybrać?

Na wieczór i dla całej rodziny wybierz NALEWKĘ BABUNI, SŁODKIE FIGLE albo PINA COLADĘ. Jeśli lubisz zieloną herbatę, sięgnij po LANDRYNKĘ lub Herbatkę Wzmacniającą Moce z Dziką Różą. Na chłodne popołudnie najlepszy będzie korzenny ROZGRZEWACZ, a dla miłośników mocnej yerby – El Pajaro Afrodisiaco. Nie wiesz, co wybrać? Napisz do nas, chętnie doradzimy.

• Miód do herbaty – kiedy go dodać i w jakiej temperaturze
• Desery z herbaty malinowej – kisiel, galaretka, sos i owsianka
• Herbata z malinami – niebanalne przepisy z całego świata
• Herbata rozgrzewająca – inspirujące przepisy z krajów herbacianych
• Herbata Pu-erh na jesień – przepisy i najlepsze dodatki