Kofeina w napojach – kawa, yerba mate, herbata, matcha i guayusa

Kofeina kojarzy się przede wszystkim z kawą, ale naturalnie występuje również w liściach herbaty, yerba mate, matchy, guayusy, nasionach guarany i ziarnach kakaowca. Poszczególne napoje różnią się nie tylko zawartością kofeiny, lecz także smakiem, sposobem przygotowania i tempem picia.

Jedni wybierają niewielkie espresso, inni wolą duży kubek kawy, wielokrotnie zalewaną yerba mate albo delikatniejszą herbatę. Matchę wypija się razem ze sproszkowanym liściem, a guayusa pozwala przygotować ziołowy napar z naturalną kofeiną. Nie istnieje więc jeden najlepszy napój z kofeiną – wiele zależy od tego, jakiego smaku i sposobu przygotowania szukasz.

Co to jest kofeina?

Kofeina jest naturalnym związkiem chemicznym należącym do alkaloidów purynowych. Jej wzór chemiczny to C₈H₁₀N₄O₂. Wytwarzają ją między innymi kawowiec, krzew herbaciany, ostrokrzew paragwajski, guayusa, guarana i kakaowiec.

Po wypiciu napoju zawierającego kofeinę związek ten blokuje część receptorów adenozynowych. Adenozyna uczestniczy w naturalnym narastaniu uczucia senności, dlatego kofeina jest kojarzona z pobudzeniem, czujnością i łatwiejszym skupieniem uwagi.

Kofeina nie jest jednak związana wyłącznie z jednym smakiem. Może występować w intensywnie palonej kawie, yerba mate, subtelnej zielonej herbacie, kremowej matcha latte albo łagodnym naparze z guayusy.

Czy kofeina występująca w różnych roślinach jest taka sama?

Tak. Cząsteczka kofeiny pochodzącej z kawy jest taka sama jak kofeina obecna w herbacie, yerba mate, matchy, guayusie czy guaranie. Inne może być natomiast stężenie kofeiny, skład całego napoju oraz sposób jego picia.

Espresso wypija się zazwyczaj w krótkim czasie. Yerba mate można popijać stopniowo, dolewając wodę do tego samego suszu. Herbatę parzy się w określonym czasie, a podczas przygotowania matchy sproszkowany liść pozostaje w napoju. To właśnie te różnice wpływają na sposób odbierania poszczególnych napojów.

W czym jest kofeina? Naturalne źródła kofeiny

Kofeina występuje w wielu popularnych napojach i produktach. Może znajdować się w nich naturalnie albo zostać dodana podczas produkcji.

Najważniejsze naturalne źródła kofeiny

• kawa – przygotowywana z palonych i zmielonych ziaren kawowca,
• yerba mate – suszone liście i drobne gałązki ostrokrzewu paragwajskiego,
• herbata – liście krzewu herbacianego Camellia sinensis,
• matcha – drobno zmielona zielona herbata,
• guayusa – liście amazońskiego ostrokrzewu gujańskiego,
• guarana – nasiona południowoamerykańskiej rośliny Paullinia cupana,
• kakao – ziarna kakaowca oraz wytwarzana z nich czekolada,
• orzechy koli – tradycyjnie wykorzystywane między innymi do produkcji napojów typu cola.

Produkty z dodaną kofeiną

Kofeina może być również składnikiem napojów energetycznych, coli, shotów energetycznych, żeli dla sportowców, wybranych słodyczy i suplementów. W takim przypadku ilość kofeiny jest zwykle podawana na etykiecie produktu.

W naszym sklepie koncentrujemy się przede wszystkim na jej naturalnych źródłach: kawie, yerba mate, herbacie, matchy oraz guayusie.

Ile kofeiny mają popularne napoje?

Zawartość kofeiny nie jest stała dla całej grupy produktów. Dwie kawy o tej samej objętości mogą różnić się gatunkiem ziaren, gramaturą i metodą parzenia. Podobnie jest z herbatą, yerba mate i matchą.

Poniższe wartości służą do orientacyjnego porównania popularnych porcji:

Wartości są orientacyjne. Szczególnie duże różnice mogą występować w przypadku kawy, yerba mate, herbaty i matchy przygotowywanych w domu.

Kofeina w kawie – od espresso po kawę przelewową

Kawa pozostaje najbardziej rozpoznawalnym napojem zawierającym kofeinę. Jej ogromną zaletą jest różnorodność sposobów przygotowania. Z tych samych ziaren można zaparzyć krótkie espresso, klasyczną kawę z kawiarki, większą kawę przelewową albo kawę mrożoną.

O ilości kofeiny w gotowym napoju decyduje nie tylko jego objętość. Znaczenie mają również:

• gatunek kawowca,
• udział arabiki i robusty w mieszance,
• masa użytych ziaren,
• stopień zmielenia,
• czas kontaktu kawy z wodą,
• metoda przygotowania,
• wielkość całej porcji.

Arabika czy robusta – która kawa ma więcej kofeiny?

Ziarna robusty zawierają zazwyczaj więcej kofeiny niż ziarna arabiki. Robusta nadaje mieszankom bardziej zdecydowany, gorzkawy charakter i często jest dodawana do kaw przeznaczonych do espresso. Arabika jest ceniona przede wszystkim za bogatszy aromat, łagodniejszy profil oraz większą różnorodność nut smakowych.

Nie oznacza to jednak, że każda kawa z robustą będzie miała więcej kofeiny niż każda arabika. O ostatecznej ilości w napoju decyduje także gramatura i sposób parzenia.

Espresso czy kawa przelewowa – co ma więcej kofeiny?

Espresso ma wysokie stężenie kofeiny w małej objętości, ale większy kubek kawy filtrowanej może dostarczać więcej kofeiny w całej porcji. Porównując napoje, należy więc zwracać uwagę nie tylko na liczbę miligramów w 100 ml, lecz także na całkowitą objętość wypijanej kawy.

Sprawdź kawy i akcesoria do przygotowania kawy dostępne w YerbaMarket.

Kofeina w yerba mate – napój przygotowywany przez wiele dolewek

Yerba mate powstaje z liści i drobnych gałązek ostrokrzewu paragwajskiego Ilex paraguariensis. Jest naturalnym źródłem kofeiny, ale sposób jej przygotowania wyraźnie różni się od parzenia kawy lub klasycznej herbaty.

Tradycyjnie do matero wsypuje się większą ilość suszu, umieszcza bombillę, a następnie wielokrotnie dolewa wodę. Kofeina i pozostałe składniki nie przechodzą do napoju jednocześnie, lecz są stopniowo wypłukiwane podczas kolejnych zalań.

Dlatego pytanie „ile kofeiny ma yerba mate?” wymaga doprecyzowania. Można liczyć zawartość w jednym zalaniu albo w całej sesji obejmującej kilkaset mililitrów wody. Dla osoby pijącej yerba mate ważniejsza jest zazwyczaj suma wszystkich dolewek.

Od czego zależy zawartość kofeiny w yerba mate?

• od ilości suszu wsypanego do matero,
• od udziału liści, patyczków i pyłu,
• od stopnia rozdrobnienia yerba mate,
• od temperatury wody,
• od czasu kontaktu suszu z wodą,
• od liczby kolejnych dolewek,
• od konkretnej marki i partii surowca.

W jednym z badań obejmujących tradycyjne napoje przygotowane z ostrokrzewu paragwajskiego około 500 ml chimarrão zawierało średnio 135 mg kofeiny, natomiast porównywalna ilość tereré około 85 mg. Nie należy traktować tych liczb jako stałej wartości dla każdej yerba mate – pokazują one przede wszystkim, jak wiele zależy od sposobu przygotowania.

Yerba mate na ciepło czy na zimno?

Klasyczną yerba mate zalewa się ciepłą wodą, zazwyczaj o temperaturze niższej niż wrzątek. Latem można przygotować tereré, czyli yerba mate na zimno, używając lodowatej wody, kostek lodu, cytrusów, świeżych owoców lub schłodzonego soku.

W obu przypadkach źródłem kofeiny pozostaje ten sam susz. Zmieniają się natomiast temperatura ekstrakcji, smak napoju i sposób jego podania.

Czy mateina to inna substancja niż kofeina?

Nie. Mateina jest potoczną nazwą kofeiny znajdującej się w yerba mate. Pod względem chemicznym nie stanowi osobnego związku. Yerba mate może być odbierana inaczej niż kawa głównie dlatego, że pije się ją stopniowo, często przez kilkadziesiąt minut i przy kilku kolejnych dolewkach.

Zobacz yerba mate i wybierz smak dopasowany do swoich preferencji.

Kofeina w herbacie – czarna, zielona, biała, oolong i pu-erh

Wszystkie klasyczne herbaty wytwarzane z liści Camellia sinensis naturalnie zawierają kofeinę. Dotyczy to herbaty czarnej, zielonej, białej, żółtej, oolong i pu-erh.

Podział na kolory herbat nie określa jednoznacznie ilości kofeiny. Czarna herbata nie zawsze ma jej więcej niż zielona, a jasny napar nie musi być słabszy od ciemnego. Duże znaczenie mają odmiana krzewu, wiek zbieranych liści, ilość suszu i sposób parzenia.

Co wpływa na ilość kofeiny w herbacie?

• udział młodych pąków i listków,
• odmiana krzewu herbacianego,
• stopień rozdrobnienia liści,
• ilość suszu przypadająca na porcję,
• temperatura wody,
• czas parzenia,
• liczba kolejnych parzeń.

Drobno rozdrobnione liście zazwyczaj szybciej oddają składniki do wody. Dłuższe parzenie i wyższa temperatura mogą zwiększać ilość kofeiny przechodzącej do napoju, ale równocześnie zmieniają smak i poziom cierpkości.

Czy teina i kofeina to to samo?

Tak. Teina jest historyczną nazwą kofeiny znajdującej się w herbacie. Nie jest łagodniejszą ani wolniej działającą odmianą kofeiny. Inny sposób odbierania herbaty może wynikać z mniejszej ilości kofeiny w porcji oraz obecności L-teaniny i polifenoli.

Które herbaty nie zawierają naturalnej kofeiny?

Rooibos, napary owocowe i większość mieszanek ziołowych nie powstają z krzewu Camellia sinensis, dlatego naturalnie nie zawierają kofeiny. Wyjątkiem może być mieszanka, do której dodano herbatę, guaranę, yerba mate, guayusę albo inny składnik zawierający kofeinę.

Poznaj herbaty liściaste dostępne w naszym sklepie.

Kofeina w matchy – sproszkowana zielona herbata

Matcha jest zieloną herbatą zmieloną na bardzo drobny proszek. W przeciwieństwie do klasycznej herbaty liści nie odcedza się po parzeniu. Proszek rozprowadza się w wodzie i wypija razem z napojem.

Zawartość kofeiny w porcji matchy zależy przede wszystkim od ilości użytego proszku i składu konkretnego produktu. Badania komercyjnych zielonych herbat pokazują, że matcha może zawierać więcej kofeiny niż część klasycznych herbat liściastych, ale różnice pomiędzy poszczególnymi produktami są duże.

Matcha czy zielona herbata – czym się różnią?

W przypadku zielonej herbaty przygotowujesz napar, a następnie usuwasz liście. W matchy spożywasz drobno zmielony liść. Dzięki temu nawet niewielka porcja proszku nadaje napojowi intensywny kolor, charakterystyczny roślinny smak i zawiera naturalnie obecną kofeinę.

Jak można przygotować matchę?

• tradycyjnie z wodą i bambusową miotełką chasen,
• jako kremowe matcha latte,
• na zimno z wodą i kostkami lodu,
• jako ice matcha latte z mlekiem lub napojem roślinnym,
• jako składnik koktajli i deserów.

Zobacz matchę, zestawy startowe i akcesoria do jej przygotowania.

Kofeina w guayusie – amazońska krewna yerba mate

Guayusa powstaje z liści ostrokrzewu gujańskiego Ilex guayusa. Roślina pochodzi z amazońskich regionów Ekwadoru i jest spokrewniona z ostrokrzewem paragwajskim, z którego produkuje się yerba mate.

Liście guayusy naturalnie zawierają kofeinę. Napar ma zwykle łagodny, ziołowy profil bez palonego aromatu charakterystycznego dla kawy. Jest mniej znany w Polsce niż kawa, herbata i yerba mate, dlatego może zainteresować osoby poszukujące nowego naturalnego napoju z kofeiną.

Guayusa a yerba mate – czym się różnią?

Oba napoje powstają z liści roślin należących do rodzaju Ilex i zawierają naturalną kofeinę. Różnią się jednak pochodzeniem, sposobem cięcia suszu oraz smakiem.

• Yerba mate pochodzi głównie z Argentyny, Paragwaju i Brazylii oraz jest tradycyjnie pita przez bombillę.
• Guayusa pochodzi przede wszystkim z Ekwadoru i może być przygotowywana podobnie jak herbata lub napar ziołowy.

Guayusę można parzyć w kubku, zaparzaczu albo dzbanku. Dostępne są zarówno czyste liście, jak i kompozycje z owocami, ziołami, yerba mate czy guaraną.

Sprawdź czystą guayusę oraz mieszanki smakowe z liśćmi Ilex guayusa.

Kofeina w guaranie – skoncentrowane źródło w nasionach

Guarana pochodzi z nasion rośliny Paullinia cupana, naturalnie występującej w Ameryce Południowej. Nasiona guarany wyróżniają się dużą zawartością kofeiny w przeliczeniu na suchy surowiec.

Guarana może występować jako sproszkowany składnik lub ekstrakt. Jest również dodawana do napojów, mieszanek ziołowych i yerba mate. W przypadku gotowej mieszanki o jej charakterze decyduje nie sama obecność guarany, lecz przede wszystkim jej rzeczywisty udział w składzie.

Yerba mate z guaraną

Połączenie yerba mate z guaraną jest popularne wśród osób szukających wyrazistych mieszanek. Oprócz obu roślin produkty mogą zawierać miętę, trawę cytrynową, owoce, kwiaty i naturalne aromaty.

Przed zakupem warto przeczytać pełny skład. W jednej mieszance guarana może być istotnym dodatkiem, a w innej występować w niewielkiej ilości lub jedynie jako część aromatu.

Wśród yerba mate znajdziesz również mieszanki z guaraną i dodatkami smakowymi.

Naturalna kofeina a kofeina dodana – czy jest między nimi różnica?

Pod względem chemicznym kofeina pozostaje tym samym związkiem niezależnie od źródła. Kofeina wyizolowana z rośliny i kofeina otrzymana syntetycznie mają taką samą budowę cząsteczki.

Różnica dotyczy natomiast całego produktu. Kawa, herbata, yerba mate, matcha i guayusa zawierają oprócz kofeiny wiele naturalnych składników wpływających na smak, aromat, kolor i charakter napoju. Gotowy napój energetyczny może natomiast zawierać kofeinę dodaną, cukier lub substancje słodzące, regulatory kwasowości, aromaty i inne składniki receptury.

Wybierając naturalny napój z kofeiną, wybierasz więc nie inną odmianę samej kofeiny, lecz konkretny surowiec roślinny, tradycję przygotowania i profil smakowy.

Co ma najwięcej kofeiny – kawa, yerba mate, herbata czy matcha?

Nie można wskazać jednego zwycięzcy bez określenia wielkości porcji i sposobu przygotowania. Odpowiedź będzie inna, gdy porównamy 100 ml napoju, jedną gotową porcję albo całą sesję obejmującą kilka dolewek.

• Espresso ma wysokie stężenie kofeiny, ale niewielką objętość.
• Kawa filtrowana może zawierać więcej kofeiny w całym kubku dzięki większej porcji.
• Yerba mate może dostarczać kofeinę podczas wielu kolejnych dolewek.
• Herbata zazwyczaj zawiera mniej kofeiny w pojedynczym kubku niż mocna kawa, ale wynik zależy od parzenia.
• Matcha jest wypijana razem ze sproszkowanym liściem, a ilość kofeiny zależy od gramatury proszku.
• Guayusa jest naturalnym kofeinowym naparem z liści ostrokrzewu.
• Guarana wyróżnia się wysokim stężeniem kofeiny w suchych nasionach, lecz w mieszance może stanowić tylko niewielki dodatek.

Jaki napój z kofeiną wybrać?

Zamiast kierować się wyłącznie liczbą miligramów, warto dopasować napój do własnych preferencji smakowych, dostępnego czasu i sposobu przygotowania.

Co wybrać zamiast napoju energetycznego?

Osoba wpisująca w wyszukiwarkę „naturalny napój z kofeiną” albo „co zamiast energetyka” może wybierać spośród kilku zupełnie różnych propozycji.

• Kawa sprawdzi się, gdy zależy Ci na palonym aromacie i szybkim przygotowaniu.
• Yerba mate można popijać stopniowo i przygotować zarówno na ciepło, jak i w formie zimnego tereré.
• Herbata oferuje największą różnorodność liści, aromatów i metod parzenia.
• Matcha pozwala przygotować zielony napój z wodą, mlekiem albo kostkami lodu.
• Guayusa jest mniej znanym naparem z liści amazońskiego ostrokrzewu.
• Yerba mate z guaraną łączy dwa naturalne surowce zawierające kofeinę.

Nie musisz również ograniczać się do jednego wyboru. Rano możesz przygotować kawę, podczas pracy popijać yerba mate, a w ciepły dzień sięgnąć po ice matcha latte, cold brew lub tereré.

Jak sposób przygotowania wpływa na kofeinę w napoju?

Ilość kofeiny w gotowym napoju zależy nie tylko od rodzaju rośliny. Na ekstrakcję wpływa cały sposób przygotowania.

Ilość surowca

Im więcej kawy, herbaty, yerba mate lub matchy użyjesz, tym więcej kofeiny może znaleźć się w całej porcji. Duży kubek łagodnej kawy nie musi mieć mniej kofeiny niż małe, intensywne espresso.

Temperatura wody

Ciepła woda zwykle szybciej ekstrahuje kofeinę niż zimna. Nie oznacza to jednak, że cold brew, ice tea lub tereré są pozbawione kofeiny. Dłuższy kontakt surowca z zimną wodą również pozwala uzyskać kofeinowy napój.

Czas parzenia

Dłuższy czas kontaktu z wodą może zwiększać ilość kofeiny przechodzącej do naparu. W przypadku herbaty i kawy zmienia przy tym także intensywność, cierpkość i aromat.

Stopień rozdrobnienia

Drobno zmielona kawa, pylista yerba mate i rozdrobnione liście herbaty mają większą powierzchnię kontaktu z wodą. Składniki mogą być z nich wypłukiwane szybciej niż z dużych kawałków surowca.

Wielokrotne zalewanie

W yerba mate i części herbat liściastych jednego suszu używa się kilkukrotnie. Każde kolejne zalanie dostarcza następną część składników pozostałych w liściach, dlatego warto patrzeć na całą sesję, a nie wyłącznie na pierwszą porcję wody.

Kofeina – najczęściej zadawane pytania

W czym znajduje się kofeina?

Kofeina naturalnie występuje między innymi w kawie, herbacie, yerba mate, matchy, guayusie, guaranie, orzechach koli i ziarnach kakaowca. Jest również dodawana do napojów energetycznych, coli i niektórych innych produktów.

Czy yerba mate ma kofeinę?

Tak. Liście ostrokrzewu paragwajskiego naturalnie zawierają kofeinę. Jej ilość w gotowym napoju zależy od ilości suszu, temperatury wody, czasu ekstrakcji oraz liczby dolewek.

Czy zielona herbata zawiera kofeinę?

Tak. Zielona herbata powstaje z liści Camellia sinensis, które naturalnie zawierają kofeinę. Dotyczy to również herbaty czarnej, białej, oolong, żółtej i pu-erh.

Czy matcha ma kofeinę?

Tak. Matcha jest sproszkowaną zieloną herbatą. Ponieważ proszek pozostaje w napoju, ilość kofeiny zależy przede wszystkim od zawartości w konkretnym produkcie oraz użytej gramatury.

Czy guayusa zawiera kofeinę?

Tak. Guayusa jest naturalnym źródłem kofeiny. Powstaje z liści amazońskiego ostrokrzewu Ilex guayusa, spokrewnionego z yerba mate.

Czy teina to kofeina?

Tak. Teina jest tradycyjną nazwą kofeiny znajdującej się w herbacie. Pod względem chemicznym jest to ten sam związek.

Czy mateina to kofeina?

Tak. Mateina to potoczne określenie kofeiny pochodzącej z yerba mate. Nie jest osobnym rodzajem substancji pobudzającej.

Czy guaranina to kofeina?

Tak. Guaranina oznacza kofeinę znajdującą się w nasionach guarany. Nazwa wskazuje jedynie na jej roślinne pochodzenie.

Co ma więcej kofeiny: kawa czy yerba mate?

Wynik zależy od wielkości porcji i sposobu przygotowania. Małe espresso może dostarczać mniej kofeiny niż cała sesja z yerba mate obejmująca wiele dolewek. Z kolei niewielka porcja yerba mate przygotowana z małej ilości suszu może zawierać mniej kofeiny niż duży kubek kawy.

Co ma więcej kofeiny: kawa czy energetyk?

Typowa puszka napoju energetycznego o pojemności 250 ml zawiera około 80 mg kofeiny. Jest to ilość porównywalna z przykładowym espresso, natomiast duża kawa filtrowana lub duża puszka energetyku mogą dostarczać odpowiednio więcej.

Czy kawa bezkofeinowa jest całkowicie bez kofeiny?

Nie zawsze. Proces dekofeinizacji usuwa zdecydowaną większość kofeiny, ale w ziarnach i gotowym napoju może pozostać jej niewielka ilość.

Czy rooibos zawiera kofeinę?

Czysty rooibos naturalnie nie zawiera kofeiny, ponieważ nie powstaje z krzewu herbacianego. Należy jednak sprawdzić skład mieszanki, ponieważ może ona zawierać klasyczną herbatę, guaranę lub inny kofeinowy dodatek.

Czy gorzki smak oznacza więcej kofeiny?

Nie. Kofeina ma gorzki smak, ale gorycz napoju pochodzi również z wielu innych składników. Bardzo gorzka kawa lub yerba mate nie musi automatycznie zawierać więcej kofeiny niż napój o łagodniejszym smaku.

Kofeina nie tylko w kawie – wybierz swój napój

Kofeina występuje w wielu roślinach, dlatego możesz wybierać pomiędzy zupełnie różnymi smakami i sposobami przygotowania. Kawa oferuje palony aromat i dziesiątki metod parzenia. Yerba mate pozwala wielokrotnie zalewać ten sam susz, herbata zapewnia ogromny wybór liści i aromatów, matcha tworzy intensywnie zielony napój, a guayusa stanowi mniej oczywistą propozycję z amazońskich liści.

W YerbaMarket znajdziesz zarówno produkty dla osób rozpoczynających przygodę z naturalnymi napojami zawierającymi kofeinę, jak i bardziej charakterystyczne propozycje dla doświadczonych miłośników kawy, yerba mate, herbaty i matchy.

Źródła informacji

• European Food Safety Authority – Caffeine
• The chlorogenic acid and caffeine content of yerba mate beverages
• Badanie właściwości suszu i naparów yerba mate
• Porównanie kofeiny w komercyjnych zielonych herbatach i matchy
• Przegląd składu i historii stosowania guayusy
• Analiza roślin z rodzaju Ilex zawierających kofeinę

Popularne poradniki z bloga YerbaMarket