Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.)
Rokitnik zwyczajny, rokitnik pospolity
Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) Jest liściastym i ciernistym krzewem, należącym do rodziny Oliwkowatych (Elaeagnaceae), występującym w stanie naturalnym w Europie, na Kaukazie, i na Syberii. W Polsce rośnie na piaszczystych urwiskach nadmorskich oraz w Pieninach. W Polsce naturalne stanowiska rokitnika znajdują się na wybrzeżu Bałtyku. Jest rośliną chronioną. Osiąga wysokość od 4 do 7 m. Rokitnik zwyczajny to krzew o średnio silnym wzroście, który może być sadzony zarówno w formie pojedynczych krzewów, jak i w formie żywopłotów. Krzew można uprawiać w formie żywopłotu, ponieważ krzew ma charakter samoograniczający się. Rokitnik zwyczajny jest światłolubnym gatunkiem pionierskim rosnącym na górskich stokach. Rokitnik wymaga dużej ekspozycji słonecznej. Rokitnik jest rośliną dwupienną, co oznacza, że potrzebuje zarówno krzewu żeńskiego, jak i męskiego. Rokitnik należy do grupy roślin z rodziny oliwkowatych.
Rokitnik zwyczajny ma pojedyncze, wąskie, lancetowate liście o długości około 8 cm, koloru srebrzystoszarego. Liście rokitnika mają charakterystyczny, szarozielony kolor. W cyklu rocznym rokitnika istotnym etapem jest rozwój liści, który następuje wiosną. Nasiona są ciemnobrązowe, błyszczące, jajowate bądź eliptyczne. Owoce rokitnika mają kwaskowaty, cierpki, lekko gorzki smak, barwę pomarańczową, owalny kształt, z jednym pestkowatym nasieniem, leżą gęsto ułożone na krótkich szypułkach wzdłuż pędów. Rokitnik wymaga zarówno krzewu męskiego, jak i żeńskiego do owocowania. Owoce i liście rokitnika utrzymują się na gałęziach przez całą zimę, co podnosi jego wartość dekoracyjną. Do celów leczniczych zbiera się od końca sierpnia do października owoce rokitnika – Fructus Hippophaë, powszechnie zwane jagodami, usuwa się zanieczyszczenia i suszy w temperaturze do 35 stopni C. Rokitnik bywa nazywany rosyjskim ananasem ze względu na charakterystyczny smak owoców.
Wszystkie części rokitnika zwyczajnego stanowią źródło wielu substancji odżywczych i aktywnych biologicznie, wpływających korzystnie na organizm ludzki. Sok z owoców rokitnika jest bogaty w kwasy organiczne, kwasy tłuszczowe, flawonoidy, karotenoidy, witaminy oraz składniki mineralne. Rokitnik jest jednym z najlepszych naturalnych źródeł witaminy C. Owoce rokitnika charakteryzują się dużą ilością naturalnych przeciwutleniaczy, z których głównym jest witamina C, a ponadto zawierają tokoferole, karotenoidy i flawonoidy. Olej z nasion rokitnika charakteryzuje się wysoką zawartością kwasów tłuszczowych, takich jak kwas oleinowy, linolowy i palmitynowy. Jest on również bogaty w karotenoidy, tokoferole oraz fitosterole. Liście rokitnika zwyczajnego zawierają także wiele składników odżywczych, są dobrym źródłem białka o wysokiej wartości odżywczej oraz substancji bioaktywnych, w tym głównie związków przeciwutleniających.
Dawniej. W starożytnej Grecji stosowano liście oraz pędy rokitnika jako pożywienie dla zwierząt, szczególnie dla koni, w efekcie obserwowano przyrost masy ciała oraz lśniącą sierść. Odniesienia dotyczące farmakologicznego zastosowania rokitnika zwyczajnego odnaleziono w starożytnych tybetańskich tekstach medycznych oraz za czasów panowania dynastii Tang w Chinach. W regionie Rosji i indyjskich Himalajów rokitnik zwyczajny był używany do leczenia chorób skóry, żółtaczki, astmy, reumatyzmu oraz jako środek przeczyszczający. Zakres jego występowania jest bardzo rozległy, rośnie niemal w całej Azji i Europie. Rokitnik jest rośliną odporną na zanieczyszczenia powietrza i trudne warunki środowiskowe. Rokitnik jest odporny na mrozy i zanieczyszczenia powietrza. Rokitnik zwyczajny może stanowić miejsce lęgów dla wielu ptaków. W ostatnich latach rokitnik zyskał na popularności zarówno w ogrodnictwie, jak i w przemyśle spożywczym oraz kosmetycznym. Rokitnik pospolity bywa nazywany “złotem Syberii”.
Działanie przetworów z rokitnika: przeciwutleniające, wywierjące korzystny wpływ na siłę skurczu mięśnia sercowego oraz zachowanie prawidłowego rytmu serca, zapobiegają również niedokrwieniu mięśnia sercowego oraz hamują apoptozę kardiomiocytów, obniżające ciśnienie tętnicze (hipotensyjne), ochronne na miąższ wątroby (hepatoprotekcyjne), przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe. Olej z rokitnika zwyczajnego wykazuje pozytywne rezultaty w leczeniu błon śluzowych przewodu pokarmowego, w tym owrzodzeń jamy ustnej i wrzodów żołądka. Miejscowe stosowanie oleju z nasion oraz wodnych ekstraktów z liści rokitnika znacząco wpływa na proces gojenia się ran, zwiększając syntezę kolagenu oraz powodując wzrost poziomu hydroksyproliny i heksozoaminy. * Owoce rokitnika mają silne właściwości przeciwzapalne i mogą wspierać organizm w walce z infekcjami. Olej z rokitnika poprawia nawilżenie skóry i łagodzi podrażnienia. Nienasycone kwasy tłuszczowe w rokitniku mają właściwości ochronne i przeciwzapalne. Produkty z rokitnika, takie jak soki, oleje czy kosmetyki, są coraz szerzej dostępne na rynku.
Według Henryka Różańskiego olej rokitnikowy ma działanie: odżywcze, przeciwzawałowe, przeciwmiażdżycowe, przeciwrzodowe, przeciwzapalne, regenerujące, przeciwbólowe, odtruwające, przeciwreumatyczne, przeciwłuszczycowe, przeciwtrądzikowe. Wskazania: choroby reumatyczne, wypryski, alergia, przewlekłe stany zapalne skóry, wypadanie włosów, choroby paznokci na tle troficznym, trudno gojące się rany, choroba wrzodowa, zaparcia, owrzodzenia jelit, stany pozawałowe, skłonności do zatorów, miażdżyca, przewlekłe choroby skóry, choroby włosów, stany zapalne narządów płciowych i gruczołów sutkowych. Dawkowanie: 1-1,5 g oleju rokitnikowego dziennie w kapsułkach. Zewnętrznie do smarowania skóry, paznokci, błon śluzowych, w tym również narządów płciowych. Do okładów na trudno gojące się rany, owrzodzenia, odleżyny, odparzenia.
Sposób użycia:Owoce rokitnika w postaci świeżej lub jako konfitury, soki i inne przetwory można stosować jao źródło dobrze przyswajalnej witaminy C. Z rokitnika pozyskuje się sok, przetwory owocowe oraz olej rokitnikowy. Rokitnikiem można obsadzać tereny wymagające roślin odpornych na trudne warunki.
W uprawie rokitnika roślinie tej nie trzeba zbyt często przycinać, a jej pielęgnacja jest stosunkowo łatwa. Rokitnika nie trzeba przycinać, ale można usuwać pędy, aby formować kształt. Rokitnik nie wymaga nawożenia jako krzew rosnący przy minimalnych wymaganiach glebowych. Pierwszy rok po posadzeniu rokitnika wymaga regularnego podlewania w przypadku braku opadów. Najlepszym czasem na sadzenie rokitnika jest jesień.
Rokitnik pospolity
Rokitnik zwyczajny, znany również jako rokitnik pospolity, to niezwykle ceniona roślina o szerokim spektrum zastosowań. Od wieków wykorzystywany jest zarówno w medycynie tradycyjnej, jak i w nowoczesnej kosmetologii. Owoce, liście oraz olej z rokitnika są bogatym źródłem witamin, zwłaszcza witaminy C i witaminy E, a także cennych kwasów tłuszczowych. Dzięki temu rokitnik zwyczajny stanowi nie tylko wartościowy składnik diety, ale również naturalny środek wspierający zdrowie i urodę. Jego wszechstronne właściwości sprawiają, że coraz częściej sięgają po niego osoby dbające o zdrowy styl życia oraz poszukujące naturalnych rozwiązań w pielęgnacji.
Składniki odżywcze
Owoce rokitnika to prawdziwa skarbnica substancji odżywczych. Przede wszystkim wyróżniają się bardzo wysoką zawartością witaminy C, która wspiera odporność organizmu i chroni komórki przed działaniem wolnych rodników. Oprócz tego, owoce rokitnika są bogate w karotenoidy, nadające im intensywną, pomarańczową barwę, oraz flawonoidy i antocyjany, które wykazują silne właściwości antyoksydacyjne. Warto również zwrócić uwagę na obecność nienasyconych kwasów tłuszczowych, które korzystnie wpływają na układ sercowo-naczyniowy i wspomagają prawidłowe funkcjonowanie skóry. Witamina E, obecna w owocach rokitnika, dodatkowo chroni komórki przed stresem oksydacyjnym i wspiera procesy regeneracyjne. Dzięki tak bogatemu składowi, regularne spożywanie owoców rokitnika może przynieść wiele korzyści zdrowotnych.
Właściwości lecznicze według Henryka Różańskiego
Henryk Różański znany polski ekspert fitoterapii i zielarstwa twierdzi, że rokitnik zwyczajny słynie z wyjątkowych właściwości leczniczych, które doceniane są zarówno w medycynie tradycyjnej, jak i nowoczesnej fitoterapii. Olej rokitnikowy, pozyskiwany z owoców i nasion, jest ceniony za swoje działanie przeciwzapalne, regenerujące oraz wspomagające gojenie ran i oparzeń. Stosowanie oleju rokitnikowego przynosi ulgę w przypadku stanów zapalnych skóry, a także wspiera odbudowę błon śluzowych przewodu pokarmowego, co jest szczególnie ważne przy wrzodach żołądka i jelit. Odmiana rokitnika pospolitego hergo wyróżnia się szczególnie silnym działaniem leczniczym, dlatego często wykorzystywana jest w terapii schorzeń przewodu pokarmowego. Właściwości rokitnika znajdują również zastosowanie w kosmetologii – olej rokitnikowy jest składnikiem wielu kremów, balsamów i masek, które wspomagają regenerację skóry, łagodzą podrażnienia i opóźniają procesy starzenia.
Zastosowanie
Rokitnik zwyczajny to roślina niezwykle wszechstronna, którą można uprawiać zarówno w formie żywopłotów, jak i pojedynczych krzewów ozdobnych. Rokitnik można sadzić na wapiennym, piaszczystym podłożu. Dzięki swojej odporności na niekorzystne warunki środowiskowe, rokitnik doskonale sprawdza się na glebach lekkich i w miejscach narażonych na zanieczyszczenie powietrza. Rokitnik zwyczajny może stanowić miejsce lęgów dla wielu ptaków. Owoce rokitnika można spożywać na surowo, choć ze względu na ich cierpki smak, częściej wykorzystywane są do przygotowywania przetworów – soków, dżemów, konfitur czy oleju rokitnikowego. W medycynie tradycyjnej zastosowanie znajdują nie tylko owoce, ale także liście rokitnika, które wykorzystywane są do sporządzania naparów wspierających odporność i łagodzących stany zapalne. Dzięki szerokiemu wachlarzowi zastosowań, rokitnik pospolity cieszy się rosnącą popularnością zarówno w ogrodnictwie, jak i w kuchni oraz domowej apteczce.
Odmiany rokitnika
Rokitnik pospolity występuje w wielu, ponad 300 odmianach, które różnią się między sobą zarówno wyglądem, jak i właściwościami użytkowymi. Jedną z najbardziej cenionych jest rokitnik pospolity hergo, znany z wyjątkowych właściwości leczniczych i wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych. Odmiana ta jest szczególnie polecana do uprawy w celach zdrowotnych. Z kolei rokitnik pospolity frieszdorf wyróżnia się obfitym plonem i owocami bogatymi w witaminy oraz nienasycone kwasy tłuszczowe, co czyni go doskonałym wyborem dla osób zainteresowanych domową produkcją przetworów. Odmiana 'Botaniczeskaja' charakteryzuje się wysoką plennością i podłużnymi owocami w intensywnym kolorze żółto-pomarańczowym. Najczęściej uprawiane odmiany rokitnika w Polsce to 'Botaniczeskaja', 'Plamiennaja' i 'Podarok Sadu'. Odmiana 'Plamiennaja' charakteryzuje się dużą liczbą cierni i jest dobrą odmianą na żywopłoty obronne. Odmiana 'Podarok Sadu' ma mało kolców i duże owoce, co czyni ją idealną do przetworów. Odmiana 'Złoto Syberii Aromatnaja' jest mrozoodporna i może wydać z jednego krzewu nawet 10 kilogramów owoców. Odmiana 'Friesdorfer Orange' jest samopylna i dorasta do 4 metrów wysokości, z dużymi plonami. Wybór odpowiedniej odmiany rokitnika zależy od indywidualnych potrzeb – niektóre lepiej sprawdzą się jako rośliny ozdobne, inne jako źródło cennych owoców o szerokim zastosowaniu zdrowotnym i kulinarnym.
Źródło:
Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniecki, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Warszawa 1987.
Paulina Bośko, https://www.czytelniamedyczna.pl/5971,wlasciwosci-lecznicze-rokitnika-zwyczajnego-hippopha-rhamnoides-l.html
Henryk Różański, https://rozanski.li/181/olej-rokitnikowy-oleum-hippophae/